หรือประเทศไทยกำลังก้าวสู่ รัฐที่ล้มเหลว (Failed State)?

คอลัมน์ : ห้อยหัววิเคราะห์ข่าว”

นี่คงเป็นคำถามที่ผุดขึ้นในหัวของใครหลายคนหรือประเทศไทยกำลังก้าวสู่รัฐที่ล้มเหลว (Failed State)?

อาจตัดสินได้จากความสามารถของรัฐบาลในการบริหารเศรษฐกิจประเทศภายใต้สภาวะวิกฤต

ประเทศไทยกำลังก้าวสู่การเป็นรัฐที่ล้มเหลวหรือ Failed State หรือไม่? ก่อนอื่นขอให้ดูคำจำกัดความของรัฐที่ล้มเหลวเสียก่อนว่าคืออะไร?

รัฐที่ล้มเหลว หมายถึง รัฐที่ขาดความสามารถในการปฏิบัติหน้าที่ทางด้านความมั่นคงขั้นพื้นฐานและการพัฒนาประเทศ เช่น ความสามารถในการธำรงรักษาไว้ซึ่งความสงบเรียบร้อยภายในประเทศ รวมถึงการบริหารปกครองประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ ลักษณะดังกล่าวแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับรัฐที่เข้มแข็งจากการมีนิติรัฐ (Rule of Law) ที่แข็งแรงและบังคับใช้กับทุกภาคส่วนของสังคมอย่างเท่าเทียม มีการคุ้มครองสิทธิในทรัพย์สินของประชาชน และมีประชาธิปไตยที่ประชาชนมีส่วนร่วมจริง ในอันที่ประเทศจะสร้างโอกาสอย่างทั่วถึงและพัฒนาได้อย่างยั่งยืน

โดยรัฐที่ล้มเหลว จะมีลักษณะที่ กลุ่มอำนาจอันได้แก่รัฐบาลขาดภาวะผู้นำ ไร้ความสามารถในการบริหารประเทศ ขาดนโยบายและกลยุทธ์ในการนำพาประเทศไปข้างหน้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาวะวิกฤตทั้งทางด้านเศรษฐกิจและการเมือง ทำให้ประชาชนขาดศรัทธาและความเชื่อมั่นในรัฐบาล นอกจากนี้ รัฐบาลที่จะนำพาประเทศไปสู่รัฐที่ล้มเหลวยังบิดเบือนกฎหมายโดยเห็นแก่ผลประโยชน์ส่วนตน พวกพ้อง และกลุ่มนายทุนที่สนับสนุนพรรคการเมือง แทนที่จะเล็งเห็นถึงผลประโยชน์ของชาติและประชาชนเป็นศูนย์กลาง

นอกจากนี้ ระบบการเมืองของรัฐที่ล้มเหลว ยังเป็นระบบการเมืองที่ขาดความโปร่งใส มีการคอร์รัปชันที่ฝังรากลึกทั้งในระบบการเมืองและในระบบราชการ จนเห็นว่าการคอร์รัปชันนั้นเป็นเรื่องปกติ แทนที่จะมองว่าการคอร์รัปชันนั้นเป็นเชื้อร้ายที่กัดเซาะประเทศสู่ความล่มสลายในที่สุด

รัฐที่ล้มเหลวยังมีลักษณะของการขัดขวางการมีนวัตกรรมและการแข่งขัน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประเทศมีการพัฒนา และสามารถแข่งขันในระดับนานาชาติได้ รัฐบาลที่นำพาประเทศสู่รัฐที่ล้มเหลวมักขาดความใส่ใจในการปฏิรูป โดยเฉพาะในด้านการศึกษาเพื่อยกระดับทักษะและองค์ความรู้ของประชาชนในการทำธุรกิจและดำรงวิชาชีพของตนเอง หากแต่จะเน้นการแจกเงิน สร้างนิสัยการขอหรือได้เปล่าให้แก่ภาคประชาชน ปัจจัยดังกล่าวจะทำให้ประชาชนกลายเป็นผู้ที่อ่อนเปลี้ยเสียขา รอคอยแต่ความช่วยเหลือที่รัฐจะหยิบยื่นให้ ประชาชนขาดการรู้เท่าทันรัฐและสื่อสารมวลชน ซึ่งบางส่วนกลายเป็นเครื่องมือของรัฐบาลในการโฆษณาชวนเชื่อและสร้างกระแสนิยมในภาพลักษณ์และโครงการต่างๆ รัฐบาลที่นำพาประเทศสู่รัฐที่ล้มเหลวยังขาดความสามารถในการปฏิรูป ส่งเสริม หรือพัฒนาภาคส่วนต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นภาคอุตสาหกรรมการผลิตและการส่งออก ภาคการท่องเที่ยว หน่วยงานราชการต่างๆ หรือแม้แต่ระบบการเมืองเอง ด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยีใหม่ๆ เพื่อสร้างประสิทธิภาพและความสามารถในการแข่งขัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเวทีนานาชาติ

ในรัฐที่ล้มเหลว อำนาจอธิปไตยในการปกครองระบอบประชาธิปไตย อันได้แก่ อำนาจนิติบัญญัติ (อำนาจในการออกกฎหมาย โดยรัฐสภาอันได้แก่ ส.ส. และ ส.ว. ทำหน้าที่แทนปวงชนในการออกกฎหมายเพื่อรักษาความสงบภายในประเทศและนำมาซึ่งความกินดีอยู่ดีและความมั่นคงของรัฐ) อำนาจบริหาร (อำนาจซึ่งคณะรัฐมนตรีและข้าราชการทั้งหลายใช้ในการบริหารปกครองประเทศตามกฎหมายที่ฝ่ายนิติบัญญัติได้ตราออกมา) และอำนาจตุลาการ (อำนาจศาล มีอำนาจในการตัดสินคดีและข้อขัดแย้งต่างๆ ระหว่างบุคคลกับบุคคลหรือบุคคลกับรัฐตามกฎหมายที่ฝ่ายนิติบัญญัติตราออกมา) จะถูกแทรกแซงและบั่นทอนความน่าเชื่อถือลงอย่างสิ้นเชิง ผ่านการออกกฎหมาย กฎระเบียบ และการตัดสินคดีที่เอื้อแก่พวกพ้องหรือกลุ่มผู้มีอำนาจในสังคม

อย่างไรก็ตาม เมื่อมองในมิติเศรษฐกิจแล้ว รัฐบาลที่นำพาประเทศไปสู่รัฐที่ล้มเหลวมักขาดความเป็นผู้นำและความสามารถในการบริหารเศรษฐกิจของประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลาที่ประเทศต้องเผชิญกับวิกฤตทางเศรษฐกิจหรือปัจจัยความไม่แน่นอนต่างๆ ที่ไม่สามารถควบคุมได้ ไม่ว่าจะเป็นสงครามทางการค้าระหว่างสหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐประชาชนจีน นโยบายทางภาษีของประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ที่สร้างผลกระทบและเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ทางการค้าโลกลงอย่างสิ้นเชิง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอุตสาหกรรมการผลิตและการส่งออก หรือแม้แต่การกำหนดนโยบายและกลยุทธ์อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ซึ่งประเทศไทยไม่สามารถรักษาความได้เปรียบทั้งในเชิงภูมิทัศน์ ทรัพยากรธรรมชาติ และบุคลากรที่มีทักษะ อีกต่อไป ซึ่งในสภาวะดังกล่าว ประชาชนต้องการผู้นำที่รู้จริงในการกำหนดทิศทางของประเทศ รัฐบาลที่ประชาชนจะสามารถไว้วางใจได้ในการนำพาพวกเขาให้อยู่รอดได้ภายใต้สภาวะวิกฤตดังกล่าว

จากลักษณะดังกล่าวข้างต้น ท่านคิดว่าประเทศไทยกำลังก้าวสู่ความเป็นรัฐที่ล้มเหลวแล้วหรือยัง?

ผู้เขียน : ดร.ขวัญชัย รุ่งฟ้าไพศาล อดีตบรรณาธิการ โต๊ะข่าวเศรษฐกิจ หนังสือพิมพ์ เดอะ เนชั่น ที่คร่ำหวอดอยู่ในวงการมากว่า 30 ปี