หมอสุรัตน์ เทียบให้เห็นชัดๆ สมองคนนอนไม่หลับบางครั้ง กับคนเป็นโรคนอนไม่หลับ ต่างกันอย่างไร? 

อย่าคิดว่าการนอนหลับพักผ่อนไม่สำคัญ เพราะการนอนไม่หลับเรื้อรังกระทบไปถึงสมองส่วนเกี่ยวกับอารมณ์ ความรู้สึก และการให้เหตุผล 

วันนี้ (1 พ.ค.68) ผศ.นพ.สุรัตน์ ตันประเวช แพทย์เชี่ยวชาญด้านสมองและระบบประสาท โพสต์ให้ความรู้ยกงานวิจัยเทียบให้เห็นชัดๆ ว่าสมองของคนนอนไม่หลับบางครั้ง กับคนที่เป็นโรคนอนไม่หลับ ต่างกันอย่างไร ผ่านเฟซบุ๊ก “สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์” ว่า… 

“สมองคนนอนไม่หลับบางครั้ง กับคนเป็นโรคนอนไม่หลับ ต่างกันอย่างไร? 

คนนอนไม่หลับเรื้อรัง และอดนอนชั่วคราว มีผลต่อสมอง และการเปลี่ยนแปลงสมองไม่เหมือนกัน?  

ข้อมูลจากงานวิจัยด้านการถ่ายภาพสมองจำนวน 231 ฉบับ จาก meta-analysis  รวมผู้เข้าร่วมทั้งหมด 3,380 คน โดยใช้วิธีวิเคราะห์แบบ Activation Likelihood Estimation (ALE) เพื่อค้นหาบริเวณของสมองที่มีการเปลี่ยนแปลงร่วมกันในกลุ่มต่อไปนี้: 

ผู้มีปัญหาการนอนเรื้อรัง (เช่น นอนไม่หลับ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ นาร์โคเลปซี) 

ผู้ที่ถูกทดลองให้อดนอน ทั้งหมดหรือบางส่วน ในระยะสั้น 

นักวิจัยวิเคราะห์ทั้งข้อมูลภาพโครงสร้างและภาพการทำงานของสมอง พร้อมเชื่อมโยงกับพฤติกรรมและเครือข่ายการเชื่อมต่อของสมอง 

กลุ่มปัญหาการนอนเรื้อรัง (95 งานวิจัย): 

• พบความผิดปกติใน เปลือกสมองส่วนหน้า (subgenual anterior cingulate cortex – sgACC) ซึ่งมีบทบาทด้านการให้รางวัล การให้เหตุผล และการรับรส 

• และใน อะมิกดาลาและฮิปโปแคมปัสด้านขวา ซึ่งเกี่ยวข้องกับอารมณ์ด้านลบ ความทรงจำ และการรับกลิ่น 

กลุ่มอดนอนระยะสั้น (45 งานวิจัย): 

• พบการเปลี่ยนแปลงใน ฐานสมองส่วนไธลามัสด้านขวา (right thalamus) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมอุณหภูมิ การรับรู้ความเจ็บปวด และการเคลื่อนไหว 

น่าสนใจคือ ไม่มีบริเวณสมองที่เปลี่ยนแปลงร่วมกันระหว่างสองกลุ่มนี้เลย แสดงถึงการตอบสนองทางสมองที่แตกต่างกัน 

โรคนอนไม่หลับเรื้อรัง และการอดนอนบางคืน สมองเปลี่ยนไม่เหมือนกัน แล้วมันหมายความว่ายังไง? สมองของคน “นอนไม่หลับ” ระยะยาว มีอะไรเกิดขึ้น? 

จากข้อมูลวิจัย: 

เปลือกสมองส่วนหน้าใต้เข่า (sgACC) — ส่วนนี้เกี่ยวกับอารมณ์ ความรู้สึกมีคุณค่าในตัวเอง และการให้เหตุผล 

🔻 ลดลงในกลุ่มที่มีปัญหาการนอนเรื้อรัง 

สมองบอกว่า “เบื่อจัง เครียดจัง ฉันไม่มีแรงจะคิดแล้ว” 

อะมิกดาลาและฮิปโปแคมปัสด้านขวา — ที่คอยควบคุมอารมณ์และความทรงจำ 

🔺 กลับ “ตื่นตัวเกินเหตุ” ในคนที่นอนไม่หลับ 

เหมือนสมองพูดว่า “เฮ้ย! ระวัง! ทุกอย่างมันน่ากลัวไปหมด!” (เลยนอนไม่หลับไงครับ) 

แล้วคนที่ “อดนอน” ล่ะ สมองเขาคิดยังไง? 

ไธลามัสด้านขวา — ตัวกลางส่งข้อมูลความรู้สึกและสั่งการการเคลื่อนไหว 

🔺 ถูกกระตุ้นหนักเลยในคนที่อดนอน 

สมองนี่รีบลุกตื่นมาแบบ “เราต้องทำงาน! เราห้ามหลับ! เราต้องรอด!” 

แต่พอถึงจุดหนึ่ง มันจะเบลอ แล้วก็ สลบคาที่ประชุม 

แล้วหมอจะสรุปยังไงดี? 

คนอดนอน ≠ คนป่วยโรคนอนเรื้อรัง 

มันเหมือนกันตรง “รู้สึกไม่โอเค” ก็จริง แต่ถ้าเรามองลึกเข้าไปในสมอง โครงสร้างมันไม่เหมือนกันเลยครับ 

โรคนอนไม่หลับ/ปัญหานอนเรื้อรัง = ระบบอารมณ์และความคิดรวน 

การอดนอนชั่วคราว = สมองสู้ๆ แล้วค่อยๆ ดับไปแบบกะทันหัน 

สรุปท้ายคลินิก (พร้อมน้ำเสียงหมอ) 

ถ้าคุณแค่นอนไม่พอเมื่อคืน — พรุ่งนี้นอนให้พอ สมองน่าจะฟื้น 

 แต่ถ้า “ทุกคืนคือศึกการนอน” — สมองอาจจะเข้าโหมด “น้อยใจ” และเริ่มเสียสมดุล 

การนอนก็มีผลต่อสมอง หากนอนไม่หลับเรื้อรัง ยิ่งแย่ มีผลต่ออารมณ์” 

พักผ่อนให้เพียงพอกันด้วยนะคะ อย่าอดหลับอดนอนบ่อย จนกระทบสมอง ‘อีจัน’ เป็นห่วง