ชะตาการเมืองไทย “ยุบสภา 14 ครั้ง” รัฐบาลไร้เสถียรภาพ?
บวรวัฒน์ อีจัน
3 กันยายน 2568
ภายหลัง (3 ก.ค. 68) พรรคประชาชน แถลงผลการประชุมคณะกรรมการบริหารพรรค ถึงทิศทางในการโหวตนายกรัฐมนตรี โดยมีมติสนับสนุน อนุทิน ชาญวีรกูล จากพรรคภูมิใจไทย ขึ้นนั่งเก้าอี้นายกรัฐมนตรี คนที่ 32 ซึ่งกระแสข่าวที่ตามมาคือการที่รัฐบาลเดิม ที่นำโดย ภูมิธรรม เวชยชัย รักษาการนายกรัฐมนตรี ได้ดำเนินการเรื่องการทูลเกล้าฯ ยุบสภาแล้ว เพื่อเปิดทางให้มีการเลือกตั้งครั้งใหม่
วันนี้ (3 ก.ค. 68) เฟซบุ๊ก PRT : คลังสารสนเทศรัฐสภา ได้เปิดเผยไทม์ไลน์ประวัติศาสตร์การเมืองไทย นับตั้งแต่ พ.ศ. 2481 – 2566) ที่เคยเกิดการยุบสภา รวมทั้งสิ้น 14 ครั้ง ซึ่งในส่วนใหญ่พบว่า เกิดจากการที่รัฐบาล “ไร้เสถียรภาพ” มากที่สุด ดังนี้
1. แพ้มติ/ไม่มีเสถียรภาพ (7 ครั้ง)
1. 11 กันยายน 2481 พันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา
สาเหตุ แพ้มติในสภา กรณีญัตติขอแก้ไขข้อบังคับเกี่ยวกับการเสนอร่าง พ.ร.บ. งบประมาณ
2. 12 มกราคม 2519 หม่อมราชวงศ์ คึกฤทธิ์ ปราโมช
สาเหตุ ขัดแย้งในคณะรัฐมนตรี และปัญหาเรื้อรัง
3. 1 พฤษภาคม 2529 พลเอก เปรม ติณสูลานนท์
สาเหตุ พระราชกำหนดไม่ผ่าน และรัฐบาลไร้เสถียรภาพ
4. 29 เมษายน 2531 พลเอก เปรม ติณสูลานนท์
สาเหตุ พรรคการเมืองไม่มีเอกภาพ
5. 19 พฤษภาคม 2538 นาย ชวน หลีกภัย
สาเหตุ พรรคการเมืองไม่มีเอกภาพ
6. 28 กันยายน 2539 นาย บรรหาร ศิลปอาชา
สาเหตุ เสถียรภาพรัฐบาลอ่อนแอ
7. 10 พฤษภาคม 2554 นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
สาเหตุ ความขัดแย้งทางการเมือง และรัฐธรรมนูญใหม่
ทั้งนี้ การแพ้มติ/ไม่มีเสถียรภาพ ทั้งหมด 7 ครั้ง ถือเป็นสาเหตุหลักที่พบมากที่สุดในการยุบสภา สะท้อนถึงปัญหาการบริหารงานของรัฐบาลที่ไม่สามารถควบคุมเสียงในสภาได้ หรือเกิดความขัดแย้งภายในพรรคร่วมรัฐบาล ส่งผลให้รัฐบาลไร้เสถียรภาพในการบริหารงานหรือถูกบีบให้ยุบสภาเพื่อแก้ปัญหาความชอบธรรม ซึ่งเสถียรภาพของรัฐบาล เป็นเงื่อนไขพื้นฐานของความต่อเนื่องในการบริหารประเทศ
2. ความขัดแย้งด้านนโยบายหรือร่างกฎหมาย (3 ครั้ง)
1. 15 ตุลาคม 2488 หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช
สาเหตุ ขัดแย้งกฎหมายอาชญากรสงคราม
2. 19 มีนาคม 2526 พลเอก เปรม ติณสูลานนท์
สาเหตุ คัดค้านแก้ไขเพิ่มเติม รัฐธรรมนูญ ระบบบัญชีรายชื่อ
3. 9 ธันวาคม 2556 นางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร
สาเหตุ ความขัดแย้งทางการเมือง
ทั้งนี้ ความขัดแย้งด้านนโยบายหรือร่างกฎหมาย ทั้งหมด 3 ครั้ง เกิดจากการผลักดันนโยบายที่ขัดต่อหลักการพื้นฐานทางนิติธรรม หรือสร้างความไม่พอใจในหมู่ประชาชนและฝ่ายนิติบัญญัติ เช่น การนิรโทษกรรม การแก้ไขรัฐธรรมนูญ หรือร่างกฎหมายที่มีผลกระทบย้อนหลัง ซึ่งความพยายามออกกฎหมายที่ไม่ผ่านฉันทามติสังคม อาจกลายเป็นชนวนของวิกฤติทางการเมือง
3. วิกฤติการเมือง/เศรษฐกิจ และการชุมนุม (3 ครั้ง)
1. 30 มิถุนายน 2535 นายอานันท์ ปันยารชุน
สาเหตุ วิกฤตหลังเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ
2. 24 กุมภาพันธ์ 2549 พันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร
สาเหตุ ชุมนุมต่อต้านรัฐบาล
3. 9 ธันวาคม 2556 นางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร
สาเหตุ ความขัดแย้งทางการเมือง
ทั้งนี้ วิกฤติการเมือง/เศรษฐกิจ และการชุมนุม ทั้งหมด 3 ครั้ง แม้จะพบไม่บ่อยเท่าสาเหตุอื่น แต่การชุมนุมใหญ่หรือวิกฤติเศรษฐกิจที่ส่งผลต่อความเชื่อมั่นในรัฐบาล มักนำไปสู่การเรียกร้องให้ยุบสภาเพื่อคืนอำนาจให้ประชาชน และเมื่อแรงกดดันจากภาคประชาชนถึงจุดสูงสุด รัฐบาลอาจจำเป็นต้องใช้การยุบสภาเป็นทางออก
4. กลยุทธ์ทางการเมือง (1 ครั้ง)
1. 20 มีนาคม 2566 พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา
สาเหตุ เปิดทางย้ายพรรคก่อนครบกำหนด 90 วัน
ทั้งหมด กลยุทธ์ทางการเมือง ทั้งหมด 1 ครั้ง เกิดจากในกรณีล่าสุด (ปี 2566) เป็นการยุบสภาด้วยเหตุผลเชิงยุทธศาสตร์ เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้สมัครย้ายพรรคได้ภายในกรอบเวลาที่รัฐธรรมนูญกำหนด เป็นการจัดวางจังหวะทางการเมืองให้สอดรับกับเงื่อนไขทางกฎหมาย ซึ่งการยุบสภาอาจไม่ได้เกิดจากปัญหา แต่เกิดจากการวางกลยุทธ์เพื่อความได้เปรียบในการเลือกตั้ง
ขอบคุณข้อมูล : เฟซบุ๊ก PRT : คลังสารสนเทศรัฐสภา