ปัญหาที่อยู่คู่กับเกษตรกรไทยมาอย่างยาวนานคือปัญหา แมลงดื้อยา ปัญหาที่พบทุกภาคที่มีการทำการเกษตร ปัญหานี้จะหมดไปถ้าเกษตรกรทำความเข้าใจและวิธีรับมือ วันนี้จันลั่นทุ่งก็มีข้อมูลสำหรับการดูแลพืชผลทางการเกษตรให้ปลอดจากพวกแมลงดื้อยาเหล่านี้

กลไกที่สามารถทำให้เกิดความต้านทานต่อยาฆ่าแมลง

เกิดจากกลไกหลายรูปแบบเช่น

กลไกทางพฤติกรรม (Behavioral resistance)

พฤติการโดยธรรมชาติของแมลงจะรับรู้ว่าสิ่งไหนคืออันตรายสำหรับตัวมันเองและมีการหลบหลีกอันตรายเหล่านั้นด้วยพฤติกรรมของมันเอง เช่นหยุดกินใบพืช ซ่อนอยู่หลังใบพืชเป็นต้น

กลไกการป้องกันการซึมผ่าน (Penetration resistance)

แมลงที่แข็งแรงหรือมีความต้านทานสูงจะมีการดูดซับสารเคมีได้น้อยและช้ากว่าแมลงที่อ่อนแอหรือมีความต้านทานต่ำ โดยมีตัวป้องกันหรือความต้านทานนั้นคือผนังชั้นนอก ซึ่งมีการพัฒนาผนังลำตัวให้หน่าขึ้น หรือมีลักษณะผิวมัน ทำให้สารเคมีซึมผ่านได้ยาก

กลไกการย่อยสลายพิษ (Metabolic resistance)

แมลงที่มีความต้านทานสูงจะมีกลไกในการสร้างเอนไซม์ โดยเอนไซม์เหล่านั้นมีความสามารถในการสลายพิษของสารเคมีได้ เช่น esterases, oxidases และ Glutathione transferases (GSTs) บางส่วนอาจจะถูกแมลงขับถ่ายออกจากร่างกาย

กลไกการเปลี่ยนแปลงที่ตำแหน่งการออกฤทธิ์ (Altered target-site resistance)

แมลงที่มีความต้านทานสูงขึ้น มีกลไกทำให้ยาฆ่าแมลงมีการสลายพิษจนออกฤทธิ์หรือประสิทธิภาพของยามีผลน้อยลง จากการพัฒนาเซลล์ภายในร่างกาย ซึ่งเปลี่ยนรูปหรือหน้าที่ของเซลล์เป้าหมายภายในตัวของมันเอง ไม่ให้สารเคมีเข้าไปทำลายได้โดยง่าย

วิธีการแก้ไขปัญหาแมลงดื้อยาเบื้องต้น

เปลี่ยนสารเคมีที่ใช้ในการฉีดพ่นแมลง การแก้ไขด้วยวิธีนี้จำเป็นต้องอาศัยการข้ามกลุ่มของสารเคมี เช่น จากกลุ่มของ “ไซเปอร์เมนทิน” ต้องเปลี่ยนเป็นกลุ่มอื่น เช่น กลุ่มไพรีทรอยด์ (ติดตามบทความเกี่ยวกับเรื่องของกลุ่มของสารเคมีกำจัดแมลง)

เปลี่ยนสูตรของสารเคมี ลองเปลี่ยนวิธีการฉีดพ่นมาเป็นแบบ “เจลกำจัดแมลง” หรือแบบสเปร์ยบรรจุกระป๋อง

การใช้กับดักต่าง ๆ แทนการพ่นสารเคมี มักมีการใช้กับดักที่มีฟีโรโมน หรือสิ่งเร้าที่แมลงชอบ เพื่อล่อให้แมลงเข้ามาติดกับก่อน

ขอบคุณข้อมูล :คลังความรู้ SciMath

แมลงดื้อยา

หมดปัญหา “แมลงดื้อยา” ศึกษาไวแมลงหายหมด