ใครจะไปคิดว่า “ข้าวกล่องเย็น ๆ” ที่ไม่ได้อุ่นเลยสักนิด จะอร่อยจนยิ้มออกมาบนรถไฟที่วิ่งด้วยความเร็ว 300 กิโลเมตรต่อชั่วโมง! ใช่ครับ! “ข้าวกล่องเบนโตะ” ของญี่ปุ่น มันคือศิลปะในกล่องเล็ก ๆ ที่ไม่ใช่แค่ของกิน แต่คือ “วัฒนธรรมที่กินได้” ของคนญี่ปุ่นจริงๆ

ตู๋ลิ่วล้ออีจัน มีโอกาสขึ้นรถไฟหัวกระสุน “ชินคันเซ็น” ครั้งแรกในชีวิต จากโอซาก้าไปฟุกุโอกะ ใช้เวลาแค่ 2 ชั่วโมงครึ่ง แต่บอกเลยฮ่ะ สองคำแรกของเบนโตะยังไม่หมด เมืองก็เปลี่ยนแล้ว ถ้าจะย้อนไปดูถึงประวัติเบนโตะ กล่องข้าวที่อยู่กับคนญี่ปุ่นมากว่า 700 ปี! ต้องย้อนกลับไปยุคซามูไร ต้นกำเนิดของเบนโตะมาจาก “ข้าวตากแห้ง” ที่นักรบพกไปกินตอนออกล่าสัตว์ ต่อมาเริ่มพัฒนาเป็นกล่องไม้ พกพาไปงานเทศกาล จนกลายเป็น “เบนโตะ” อย่างที่เห็นทุกวันนี้ พอเข้าสู่ยุคเอโดะ รถไฟมา “เอกิเบน” หรือข้าวกล่องรถไฟ ก็ถือกำเนิด และกลายเป็นธรรมเนียมที่ฝังแน่น ใครขึ้นรถไฟ ต้องมีข้าวกล่องติดมือเสมอ แต่ละจังหวัดก็แข่งขันกันสร้างเมนูเฉพาะตัว ข้าวหน้าปูจากฮอกไกโด หมูทอดทงคัตสึจากโตเกียว หรือปลาแซลมอนย่างจากคิวชู ทุกกล่องคือ “เรื่องราวของท้องถิ่น” ที่กินได้จริง

ชินคันเซ็น วิ่งเฉลี่ย 240–320 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ส่วนขบวนทดลอง 600 กม./ชม. นั้นยังไม่เปิดให้บริการ
แต่แค่ 300 กิโลเมตรต่อชั่วโมงนี่ก็พอแล้วครับ เพราะญี่ปุ่นไม่แข่งกันที่ “เร็วที่สุด” แต่แข่งกันที่ “ตรงที่สุด” บนขบวนหัวกระสุน คุณจะเห็นผู้โดยสารนั่งกินเบนโตะเงียบ ๆ ไม่มีเสียงจอแจ ไม่มีใครรีบทุกคนกินข้าวเย็น ๆ ด้วยใบหน้าที่มีความสุข นั่นแหละ “ความเร็วในแบบญี่ปุ่น” เร็วแต่ไม่เร่ง

ญี่ปุ่นกับ ‘กำแพง 3 ชั่วโมง – 4 ชั่วโมง’ ที่ทำให้ชีวิตง่ายขึ้น ไกด์เล่าว่า คนญี่ปุ่นมีแนวคิดเรื่องเวลาเดินทางชัดมาก “กำแพง 3 ชั่วโมง” = เส้นแบ่งระหว่างชีวิตประจำวันกับการเดินทางไกล ถ้าไม่เกิน 3 ชั่วโมง เขายังมองว่าไปเช้าเย็นกลับได้ แต่ถ้าเกินเมื่อไหร่นั้นเท่ากับว่าต้องนอนค้างแน่นอน ส่วน “กำแพง 4 ชั่วโมง” คือเส้นแบ่งระหว่าง “รถไฟ” กับ “เครื่องบิน” เพราะถึงเครื่องบินจะเร็วกว่า แต่ถ้านับเวลาทั้งหมด เดินทางไปสนามบิน เช็กอิน รอเครื่อง รับกระเป๋า
รวมแล้วก็ 3-4 ชั่วโมงพอดี แต่ชินคันเซ็น เดินเข้าไปไม่ต้องรอได้เลย ไม่ต้องตรวจเยอะ ถึงปุ๊บ ก็ลงกลางเมืองเลย

เร็วแบบ “ไม่เหนื่อย” และ “ควบคุมได้” นี่แหละฮ่ะสไตล์ญี่ปุ่น

สุดท้ายนี้ผมจะบอกว่า คนญี่ปุ่นไม่ได้ให้ค่ากับ “ความเร็วสูงสุด” แต่ให้ค่ากับ “เวลาชีวิตที่ไม่ต้องสูญเสีย” เพราะเวลาเดินทาง มันก็เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต ไม่ใช่แค่ช่วงระหว่างต้นทางกับปลายทาง แต่มันคือช่วงเวลาที่เราได้ “อยู่กับตัวเอง” อย่างเต็มที่ บางที “การเดินทางที่ดี” อาจไม่ใช่การไปถึงเร็วที่สุด แต่มันคือ “การได้อยู่กับเวลานั้นอย่างมีความสุข” ต่างหากครับ

เอกิเบน

ไขความลับ ข้าวกล่องเบนโตะ วัฒนธรรม 700 ปี