มื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2564 พิชัย วัชรวงษ์ไพบูลย์ ผู้อำนวยการสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 3 สาขาเพชรบุรี เผยว่า อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ได้จัดงานวันรำลึก พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ ซึ่งมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ เนื่องด้วย พระมหากษัตริย์ราชวงศ์จักกรีของไทย ได้เสด็จประพาสถ้ำแห่งนี้ถึง 5 พระองค์ด้วยกัน

เริ่มตั้งแต่พระองค์แรกตามลำดับ คือ ในรัชสมัยรัชกาลที่ 4 รัชกาลที่ 5 รัชกาลที่ 6 รัชกาลที่ 7 และรัชกาลที่ 9 โดยภายในถ้ำพระยานครจะมี พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ที่มีความสวยงาม ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงโปรดฯ ให้สร้างพลับพลาที่ประทับไว้ ในคราวเสด็จฯ ประพาสถ้ำพระยานคร เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2433 โดยทรงโปรดฯ ให้จัดทำขึ้นที่กรุงเทพฯ แล้วบรรทุกเรือหาญหักศัตรูขนมาก่อสร้างที่ถ้ำพระยานคร

และได้ให้พระยาชลยุทธโยธินทร์ เป็นนายงานยกขึ้น และพระราชทานนามว่า “พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์” ปรากฏหลักฐานในจารึกแผ่นทองแดง ที่โปรดฯ ให้จารึกขึ้นความว่า

พลับพลานี้ได้สร้างเมื่อเสด็จพระราชดำเนินมาประพาสถ้ำนี้ เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน รัตนโกสินทร์ศก 109 (พ.ศ. 2433)

ปัจจุบัน ถ้ำพระยานคร นับว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ เดินทางเข้ามาเที่ยวเป็นจำนวนมาก อีกทั้งยังเป็นตราสัญลักษณ์ของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ด้วย

และในวันที่ 20 มิถุนายน ของทุกปี คณะเจ้าหน้าที่ประกอบด้วย หัวหน้าอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ตั้งแต่ครั้งในอดีต จนถึงปัจจุบัน ได้นำข้าราชการ เจ้าหน้าที่และพนักงานของอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ขึ้นไปประกอบพิธีในถ้ำพระยานคร ต่อหน้าพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณที่รัชกาลที่ 5 ทรงพระราชทานสร้างพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ประดิษฐานอยู่ใน ถ้ำพระยานคร

31 ปี พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์

ครบรอบ 131 ปี พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด จัดพิธีรำลึก