แม้ว่าความแตกต่างทางวัฒนธรรม ของคน ของชนเผ่า ยังมีอยู่ ไม่ว่าจะเป็น ภาษา ประเพณี รวมไปถึงการแต่งกาย ในความแตกต่างนี้ยังมีความคล้ายคือ สะท้อนให้เห็นแนวคิดทางศีลธรรม รวมถึงการอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นถิ่นนั่นเอง

อย่างเช่นที่ บ้านจะแก ต.ไล่โว่ อ.สังขละบุรี จ.กาญจนบุรี ที่นี่ มีชาวกะเหรี่ยงอาศัยอยู่เยอะมากค่ะ และพวกเขาต่างก็มีประเพณี วัฒนธรรม ที่สวยงาม ดีงาม ซึ่งต้องบอกว่า น้อยคนนักที่จะได้เห็นและได้สัมผัส

งานทำบุญเจดีย์ทุ่งฤาษี ของชาวกะเหรี่ยงทุ่งใหญ่ ในปีนี้ จัดเมื่อวันที่ 22-25 มีนาคม 2567 ค่ะ

ภาพ และ เรื่องราวที่จันจะเล่าต่อไปนี้ เราอยากให้เพื่อนๆ นึกภาพตามไปกับเรานะคะ

ประเพณีไหว้ฤาษี ทุ่งฤาษี จะเป็นอันรู้กันสําหรับชาวกะเหรี่ยงที่อาศัยอยู่ในชุมชนทุ่งใหญ่นเรศวร ทั้งฝั่งตะวันออก และฝั่งตะวันตก โดยเฉพาะชาวกะเหรี่ยง ต.ไล่โว่ ซึ่งอยู่ในพื้นที่ก็จะมีการเดินทางมารวมกันที่ทุ่งพระฤาษี ที่อยู่ใจกลางเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก ในปัจจุบัน ค่ะ

ชาวกะเหรี่ยง มีความเชื่อว่าพื้นที่บริเวณนี้เป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ รวมถึงยังเป็นพื้นที่ ที่มีเรื่องราวตํานาน ความคิด ความเชื่อ เกี่ยวกับฤาษี ว่า มีฤาษีอยู่บําเพ็ญภาวนาต่อเนื่องกันมาหลายชั่วอายุคนค่ะ

และบริเวณที่เป็นสถานที่ตั้งศาลาในปัจจุบันนั้น ชาวกะเหรี่ยงมีความเชื่อว่าเคยเป็นที่ตั้งของอาศรมพระฤาษีมาก่อน หรือที่เรียกกันว่า “เผียตะหละ ไอ่ยะไส่ยะ” โดยมีหลักฐานที่ยังหลงเหลือมาถึงปัจจุบัน คือ บันไดหิน ซึ่งเป็นทางเดินลงไปใช้น้ำในลําห้วย และต้นไม้ที่เชื่อกันว่าเป็นต้นไม้ที่ฤาษีใช้ในการยังชีพ

ซึ่งต้นไม้ชนิดนี้จะมีคุณสมบัติพิเศษ คือ มีรสชาติตามที่คนกินนึกปราถนา คือ หวาน ขม และเปรี้ยว กินได้ทั้งเปลือก แก่น ใบ และ ผล

อีกทั้งยังมีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาจากบรรพบุรุษ ว่า ถ้ำด้านทิศตะวันออก เชื่อกันว่าเป็นสถานที่เก็บลูกประคําของฤาษี และถํ้าด้านทิศตะวันตก เชื่อกันว่าเป็นที่เก็บ รองเท้า ไม้เท้า และหมวกของฤาษี แต่ก็ยังไม่เคยมี
ผู้ใดได้พบสมบัติส่วนตัวของฤาษีบนถ้ำทั้งสองเลย

แต่ชาวกะเหรี่ยงมีความเชื่อกันมาว่า ฤาษีทุ่งใหญ่ไม่กินเนื้อสัตว์ แต่กินข้าว ผัก และผลไม้เท่านั้น อีกทั้งยังมีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาว่า ฤาษีทุ่งใหญ่ เป็นผู้มีวิชาความรู้มาก ถือเพศพรหมจรรย์ มีหลักศีลธรรม สอนให้คนทําความดี เป็นอาจารย์สอนศิลปวิทยาการต่างๆ ให้กับประชาชนที่มาศึกษาอบรม

สําหรับพิธีกรรมที่ชาวกะเหรี่ยงยึดถือปฏิบัติกันมานั้น ชาวกะเหรี่ยงทุ่งใหญ่ เรียกพิธีกรรมนี้ว่า “กะหลุไอ่ยะไส่ยะ” โดย กะหลุไอ่ยะไส่ยะ เป็นภาษากะเหรี่ยงค่ะ

กะหลุ หมายถึง การขอขมา
ไอ่ยะไส่ยะ หมายถึง ฤาษี ซึ่งฤาษีในความหมายของชาวกะเหรี่ยง หมายถึงผู้ที่ยึดถือสัจธรรมเป็นหลัก เป็นผู้มีวิชาความรู้ และช่วยเหลือมวลมนุษย์ อีกทั้งบวงสรวงขออํานาจอันศักดิ์สิทธิ์ ในการปกป้องคุ้มครองให้ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข ขจัดภัยอันตรายมิให้สิ่งชั่วร้ายบังเกิดขึ้น และยังลงโทษผู้กระทําล่วงเกินขอบเขตของธรรมเนียมประเพณีปฏิบัติอันดีงาม ของชาวกะเหรี่ยง ที่เป็นกติกาสังคมในการควบคุมให้สมาชิกเคารพ และปฏิบัติตาม เพื่อความสงบสุขของคนในชุมชน ซึ่งจะมีทั้งประชาชนและคณะสงฆ์ไปร่วมพิธี

เป็นการสื่อให้เห็นว่า ความเชื่อดั้งเดิมของชนเผ่าสามารถประยุกต์เข้ากับสิ่งศรัทธาอย่างใหม่ คือ พระพุทธศาสนาได้เป็นอย่างดี เพราะในความเชื่อดั้งเดิม กับสิ่งที่รับมาใหม่ ต่างมีหลักศีลธรรมไปในแนวทางเดียวกัน และต่างก็เป็นมิตรกับธรรมชาติ ให้เกียรติเพื่อนมนุษย์ และสรรพสัตว์ รักสงบ สันติ ไม่เบียดเบียนกัน อ่อนโยน ใจกว้าง และเป็นไปเพื่อความสุขอันนิรันดร์

สําหรับชาวกะเหรี่ยงการรวมตัวกันในพิธีกรรมนี้ ถือว่ามีความสําคัญมากๆ เลยค่ะ แต่สําหรับคนไทยและคนต่างประเทศ เห็นว่าเป็นพิธีกรรมที่น่าสนใจจึงมีการเข้ามาร่วมงานด้วย และถึงแม้ว่าจะมีคนจากหลายหลายวัฒนธรรมเข้ามาร่วมพิธีกรรม แต่นั่นก็ไม่ใช่ปัญหาอุปสรรคแต่อย่างใด เพราะทุกคนต่างก็เคารพในประเพณีวัฒนธรรมซึ่งกันและกัน

ดังนั้น พิธีกรรม กะหลุไอ่ยะไส่ยะ จึงเป็นพิธีกรรมที่ชุมชนชาวกะเหรี่ยงแห่งป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ต้องการสืบทอดความคิด ความเชื่อ เอาไว้ ซึ่งความสําคัญของพิธีกรรม กะหลุไอ่ยะไส่ยะ มีความสําคัญ 3 ความหมาย คือ

1.ทะเดิ่ง เป็นพิธีที่สื่อระหว่างมนุษย์กับเทพเบื้องบน เป็นพิธีอัญเชิญทวยเทพยดาสิ่งศักดิ์สิทธิ์จากเบื้องบน

2.การขอขมาพระฤาษี

3.การบวงสรวงพระเม่ธรณี โดยเอา ธูป เทียน ดอกไม้ ข้าวสุก ผัก ผลไม้ และขนม ใส่ลงไปในหลุมที่ขุดไว้ ขนาดลึก 1 ศอก เส้นผ่าศูนย์กลาง 1 ศอก เพื่อให้พระแม่ธรณีได้คุ้มครองเรา เพราะมนุษย์ทุกคนที่เกิดมาต้องอาศัยแผ่นดิน โดยพิธีกรรมกะหลุไอ่ยะไส่ยะ นั้นปฏิบัติกันมาทุกปี และที่ผ่านมาคนจากศรีสวัสดิ์ คนจากในเมือง ก็ได้รับทราบถึงความสามัคคีของคนในทุ่งใหญ่นเรศวร

ชาวบ้านมักจะมาขอขมาพระฤาษี ขอเทวดาฟ้าดิน ให้ปกปักรักษา ขอให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ได้คุ้มครอง พร้อมขอต่อพระแม่ธรณีให้อยู่ดีมีสุข

และนี่คือที่มาของพิธีกรรมไหว้ฤาษี ของชาวกะเหรี่ยงทุ่งใหญ่นั่นเองค่ะ

ต้องบอกเลยค่ะว่า งานบุญเจดีย์ ถือเป็นงานบุญใหญ่ของชาวบ้านปาเกอญอและโผล่ว (โปว์) ที่นับถือฤาษี ซึ่งแต่เดิมจะจัดที่หมู่บ้านเลตองคุ ซึ่งปัจจุบันเองก็ยังมีงานบุญเจดีย์อยู่นะคะ

ตามความเชื่อความศรัทธาของชาวกะเหรี่ยง เกี่ยวกับงานทำบุญเจดีย์ คือ จะมีอยู่สามเจดีย์ ในการจัดพิธีจะดูตามตำราโบราณว่าในเเต่ละปี จะทำบุญเจดีย์อะไร เมื่อได้ความแล้วจะเรียกประชุมชาวบ้าน เพื่อกำหนดวันทำบุญไปยังทุกหมู่บ้านต่างๆ ส่วนใหญ่เป็นชาวปาเกอญอและโผล่ว ให้เตรียมมาร่วมทำบุญใหญ่ประจำปี ซึ่งการทำบุญไหว้เจดีย์นั้นหนึ่งปีไหว้เพียง 1 ครั้งเท่านั้น เปรียบได้กับประเพณีสงกรานต์ ทำบุญต้อนรับปีใหม่นั่นเองค่ะ ^_^

ปีนี้ อีจันบุญไม่ถึงเลยไม่ได้เข้าไป (แต่บางที่ก็มีเรื่องราวว่าเป็นพิธีที่ให้เฉพาะชาวบ้านพื้นที่เท่านั้น แต่อีกหนึ่งเรื่องเล่า ก็สามารถให้คนนอกพื้นที่เข้ามาศึกษาได้แต่ต้องทำตามกฎระเบียบ)

ต้องขอขอบคุณชาวบ้าน ชาวกะเหรี่ยงในพื้นที่ ที่เก็บภาพความสวยงามของประเพณีอันดีงามพื้นถิ่นชาวกะเหรี่ยงมาให้เราได้ดู แถมยังได้ศึกษาตำนาน ความเป็นอยู่ของชาวกะเหรี่ยงอีกด้วย… เปรียบเสมือนโลกนี้ไร้พรมแดนกั้นจริงๆ ค่ะ

อ้อ เกือบลืมข้อสำคัญ ทุกคนที่ร่วมงานต้องแต่งกายด้วยชุดประจำถิ่นของชาวกะเหรี่ยง และต้องถือศีลกินเจด้วยนะคะ อยากบอกว่าชุดสวยทุกคนเลย ^^

หากมีโอกาส และบุญถึง จันหวังว่าจะได้ไปสักครั้งหนึ่งในชีวิตนะ

ไหว้ฤาษี ทุ่งฤาษี

พลังศรัทธา! กะเหรี่ยงทุ่งใหญ่ หลั่งไหลไหว้ฤาษี ทุ่งฤาษี