คนล้านนา กับความเชื่อเรื่องผี เป็นของคู่กัน ก่อนหน้านี้จันได้ พูดถึงผีหม้อนึ่ง หรือ หม้อสำหรับนึ่งข้าวเหนียวที่คนเหนือเชื่อว่า มีผีปู่ดำย่าดำ เป็นผีประจำอุปกรณ์ในการนึ่งข้าวเหนียว ประทับอยู่

ภาพจากอีจัน

โดยทั่วไปผีปู่ดำย่าดำนี้ชาวล้านนาเชื่อว่า เป็นผีที่คอยดูแลทรัพย์สินในบ้านและคุ้มครองคนในครอบครัวให้อยู่เย็นเป็นสุข และยังสามารถพยากรณ์เรื่องราวบางประเภทที่มนุษย์ต้องการทราบอีกด้วย

ภาพจากอีจัน

ดังนั้น ยามที่คนในครอบครัวจะเดินทางออกนอกบ้านไปต่างถิ่นหรือแดนไกล มักจะบอกกล่าวแก่ ผีปู่ดำย่าดำ
โดยจัดวางหม้อนึ่งกับไหข้าวซ้อนกันตั้งบนเตาเหมือนกำลังนึ่งข้าวอยู่ แล้วจัดหาธูปเทียนดอกไม้
พร้อมเครื่องสังเวยได้แก่ "หมากคำพลูใบ" คือหมาก ๑ คำ พลู ๑ ใบ และ "ข้าวปั้น กล้วยหน่วย"

ภาพจากอีจัน

คือข้าวเหนียวสุกหนึ่งปั้นกับกล้วยสุกหนึ่งใบ ไปวางไว้บนที่อันควร แล้วกล่าวขอความคุ้มครองให้เดินทางโดยสวัสดิภาพ และโดยเฉพาะเด็กอ่อน
เมื่อกล่าวขอความคุ้มครองแล้ว มักเอาดินเขม่าหม้อนึ่ง หรือขี้หมิ่น สีดำๆ ป้ายที่หน้าผากเด็กด้วย เพราะคนเฒ่าคนแก่เชื่อว่า เป็นการทำสัญลักษณ์ เพื่อไม่ให้สิ่งที่มองไม่เห็น มาทักทาย จนทำให้เด็กเกิดอาการตกใจ และไม่สบายหรือร้องให้ทีหลังได้

ภาพจากอีจัน

นอกจากนี้ในยามค่ำคืน หากเด็กอ่อนร้องไห้นานผิดปกติ เชื่อกันว่ามีผีมาหยอกเด็ก ก็จะนำหมิ่นมาป้ายหน้าผาก ขอให้ผีปู่ย่าดำมาคุ้มครอง พิธีนี้ถือว่าเป็นที่พึ่งทางใจ
ทั้งยังเป็นสิ่งที่ช่วยให้เกิดความมั่นใจ สามารถเลือกปฏิบัติในสิ่งที่ควรปฏิบัติต่อไป

ความเชื่อล้านนา

ห้ามหวีผมทารก เพราะเด็กจะฟันไม่ขึ้น?

หมิ่นหม้อนึ่ง บนหน้าเด็ก กันผีทัก!

ห้ามผู้หญิงล้านนามี ปจด. เก็บผัก