โฆษกศาลฯ เตือนใช้ AI เขียนคำร้อง ต้องรับผิดชอบข้อมูล

ด้วยยุคสมัยปัจจุบันที่ AI เข้าถึงทุกวงการ แม้แต่ในศาล ก็เริ่มมีเสียงเตือนให้ระวังการใช้งาน.. 

วันนี้ (9 ต.ค. 68) นายสุริยัณห์ หงษ์วิไล โฆษกศาลยุติธรรม เปิดเผยถึงเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ที่เข้ามามีส่วนร่วมในการเขียนคำร้องคดีว่า ปัจจุบันมีการใช้เทคโนโลยี เข้ามาสนับสนุนกระบวนการยุติธรรมในชั้นศาลหลายชนิด โดยปฏิเสธไม่ได้ว่าเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์”(Generative AI) ที่มีอยู่ในตลาดค่อนข้างหลากหลาย ซึ่งถูกนำมาใช้สนับสนุนการเขียนคำคู่ความ คำร้อง คำขอ คำแถลง เพื่อยื่นต่อศาล เป็นแนวโน้มที่ศาลในหลายประเทศทั่วโลกก็กำลังเผชิญ

นายสุริยัณห์ กล่าวว่า อย่างไรก็ตาม ศาลยุติธรรมไม่ได้ปฏิเสธการมีอยู่และการใช้งานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ ในการปฏิบัติงานคดี แต่การใช้ในการปฏิบัติงานคดีในชั้นศาลจำเป็นต้องมีกรอบและกติกา ซึ่งการใช้งานดังเช่นที่องค์กรระหว่างประเทศหลายองค์กรออกมาให้คำแนะนำ เช่น Council of Europe, UNESCO, OECD (องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา) ต่างให้คำแนะนำว่า การใช้งานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ต้องอยู่ภายใต้กรอบความเป็นธรรม ความรับผิดชอบ ความโปร่งใส และการเปิดเผย (disclose) 

ในประเด็นนี้ ศาลยุติธรรมไทยโดยท่านประธานศาลฎีกา ได้ออกคำแนะนำของประธานศาลฎีกาเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในการปฏิบัติงานคดี พ.ศ. 2568 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเน้นย้ำผู้เกี่ยวข้องกับการพิจารณาพิพากษาคดีในชั้นศาลทุกฝ่ายว่า การใช้งานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ ต้องอยู่ภายใต้กรอบความเป็นธรรม และความบริสุทธิ์ยุติธรรมของกระบวนการศาลด้วย

นายสุริยัณห์ กล่าวว่า โดยหลักการสำคัญที่คู่ความที่เรียบเรียงและยื่นคำคู่ความ คำร้อง คำขอ คำแถลงต่อศาล ต้องยึดเป็นหลักสำคัญคือ ต้องเปิดเผยถึงการใช้ข้อมูล ที่สร้างจากปัญญาประดิษฐ์ดังกล่าวตามหลักการเปิดเผย (disclose) และความโปร่งใส (Transparency) อีกทั้ง คู่ความจะต้องตรวจสอบผลลัพธ์ที่ได้จากการประมวลผลและสร้างเนื้อหาของปัญญาประดิษฐ์เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเนื้อหาคำคู่ความ คำร้อง คำขอ คำแถลง หรือข้อกฎหมาย หรือแนวคำพิพากษาศาลฎีกา ที่ปัญญาประดิษฐ์ค้นหาอ้างอิงมาให้ เพราะคู่ความเป็นผู้ที่ต้องจะรับผิดชอบต่อการใช้สิ่งที่ปัญญาประดิษฐ์เหล่านั้น สร้างขึ้นตามหลักความรับผิดชอบ (Accountability) 

นอกจากนี้ ยังมีข้อควรคำนึงถึงอื่น ๆ เช่น การนำพยานหลักฐานในสำนวนคดีที่มีข้อมูลอ่อนไหวหรือข้อมูล ส่วนบุคคล (Personal Data) ใส่ลงไปในคำสั่ง (Prompt) เพื่อให้ปัญญาประดิษฐ์ประมวลผล อาจต้องระมัดระวังและพิจารณาให้ละเอียดรอบคอบว่าจะเป็นการเปิดเผยข้อมูลดังกล่าวต่อบุคคลที่สามหรือไม่

ด้วยเหตุที่กล่าวมานี้ นายสุริยัณห์ กล่าวย้ำว่า แม้การใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ โดยเฉพาะ Generative AI จะทำให้ลดเวลา ลดภาระ ในการทำงานคดีก็จริง แต่มีข้อจำกัดและข้อที่ต้องระมัดระวังอย่างมากในการใช้งาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการปฏิบัติงานคดีในชั้นศาล ยิ่งมีข้อควรระมัดระวังเกี่ยวกับกรอบการใช้งานที่ต้องเคารพหลัก Due Process of Law (กระบวนการที่ถูกต้องตามกฎหมาย) อันเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนในกระบวนพิจารณา