พระสงฆ์-พุทธศิลป์-ท้องถิ่นลับแล

เราเดินผ่านม่านบาหลีที่ห้อยเป็นสายลงมาจากซุ้มทางเข้าพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น หอศิลป์เมืองลับแล วัดพระแท่นศิลาอาสน์ ด้วยความตั้งใจจะดูงานศิลปะพื้นบ้าน งานพื้นเมืองเก่า ๆ

ภาพสะดุดตา กลับเป็นพระสงฆ์รูปหนึ่ง นั่งหันหน้าเข้าฝา กำลังวาดเส้นดินสอลงบนกระดาษแผ่นใหญ่

"นมัสการค่ะหลวงพ่อ หลวงพ่อวาดอะไรคะ" เราลงนั่งคุกเข่าห่างจากหลวงพ่อหลายเมตร ท่านหยุดมือแล้วหันมาตอบ
"วาดใบเสมา จะให้วัดเขาเอาไปทำปูนปั้น"

ท่านหันกลับไปวาดต่อ แต่ครั้นรู้สึกว่าโยมไม่ไปไหนสักที หลวงพ่อก็เลยหันมา โยมผู้อยากรู้อยากเห็นจึงถามไม่หยุด ยิ่งมองไปรอบ ๆ เต็มไปด้วยงานจิตรกรรมขนาดใหญ่ใส่กรอบไว้นับสิบ ๆ ภาพ มีโต๊ะเขียนแบบตัวใหญ่ หลวงพ่อรูปนี้ต้องไม่ธรรมดา
" อาตมาเคยทำงานกรมศิลป์" นั่นไง ประวัติไม่ธรรมดาจริง ๆ "เป็นช่างเขียน สมัยอธิบดีคนก่อนโน้น" ก่อนแค่ไหนต้องเทียบเอาจากอายุหลวงพ่อ
"เจ็ดสิบสองแล้ว บวชมาหลายสิบปี ก่อนนี้ก็อยู่จังหวัดนนท์ พอมาอยู่ที่นี่นานก็เลยได้วาดภาพให้เขา"

" เข้าไปในวิหารรึยัง " หลวงพ่อหมายถึงวิหารในวัดพระแท่นศิลาอาสน์ "อาตมาวาดตำนานเมืองลับแลไว้ ไปเดินดูสิ " 

ตำนานเมืองลับแล เป็นเรื่องที่คนรู้กันแพร่หลาย ว่าด้วยชายหนุ่มที่หลงทางมาอยู่ในเมืองที่มีแต่ผู้หญิง ชื่อว่าเมืองลับแลที่แปลว่าลับตาไกลผู้คน

เมื่อชอบพออยู่กินกับสาวลับแลนางหนึ่ง จนมีลูกด้วยกัน วันหนึ่งลูกร้องไม่หยุด ชายนั้นก็หลอกลูกว่าแม่มา ลูกจึงหยุดร้อง อนิจจา เขาได้ทำผิดกฏของเมืองลับแลที่ห้ามพูดโกหก ทำให้ต้องถูกเนรเทศออกจากเมืองนี้ไป

ฝ่ายภรรยาอาลัยสามี แต่สุดจะฝืนกฏนี้ได้ เก็บรวบรวมขมิ้นใส่ย่ามเป็นเสบียงให้สามี สามีเดินทางออกจากเมืองต้องสะพายย่ามเป็นระยะทางไกล รู้สึกว่าของที่แบกมาหนักเกินไป ก็โยนขมิ้นทิ้งเสียตามทางจนเกือบหมด เมื่อพ้นจากเขตเมืองเปิดย่ามหยิบขมิ้นหัวสุดท้าย พบว่ากลายเป็นทองคำ
เรื่องราวเมืองลับแลมีเสน่ห์ให้คนมาเยือนสำนึกว่าคนเราไม่ควรพูดปด ไม่ว่าจะเจตนาดีหรือร้าย

เรานมัสการพระแท่นศิลาอาสน์มาแล้ว แหงนมองรอบพื้นที่จิตรกรรมฝาผนังในวิหารมาแล้ว แต่เพิ่งได้พบจิตรกรผู้วาดตรงหน้านี้เอง.. ภาพวาดของหลวงพ่อเป็นจิตรกรรมสมัยใหม่ มีการให้แสงเงาแม้จะเป็นสองมิติ ถือว่าเป็นงานพุทธศิลป์ที่มีคุณค่ามากสำหรับยุคสมัย หลวงพ่อหยิบภาพลายเส้นบนกระดาษแผ่นยักษ์มาคลี่ให้ดูอีก บอกว่าเป็นลายสลักประตูโบสถ์ ที่ช่างจะเอาไปทาบกับไม้แผ่นใหญ่ แล้วแกะลวดลายตามลายเส้นเป็นเทวดารักษาอารามอยู่ที่ประตูโบสถ์หลายวัดในอุตรดิตถ์จึงมีงานฝีมือท่านปรากฏอยู่

"เมื่อก่อนก็เป็นงานฝีมือของช่างชาวบ้านเขาทำ แต่วัดไหนจะให้อาตมาทำเขาก็บอกมา อาตมาก็ทำให้ ..ทำมาสามสิบกว่าปีแล้ว " หลวงพ่อเอ่ยชื่อวัดต่าง ๆ ในจังหวัดอุตรดิตถ์ ถ้าพูดแบบศิลปินบันเทิง ก็ต้องบอกว่าคิวงานยาวข้ามปีเหมือนกัน งานของหลวงพ่อไม่ได้มีแต่งานเพื่อศาสนา หากยังมีงานเพื่อสถาบันพระมหากษัตริย์ ที่หลวงพ่อทำด้วยหัวใจ คือพระฉายาสาทิสลักษณ์พระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ที่บอกเล่าพระราชกรณียกิจ และงานจิตรกรรมบันทึกทางสังคม

หลวงพ่อลุกขึ้นทำหน้าที่ภัณฑารักษ์ นำชมและอธิบายภาพวาดทั้งหมด ทุกภาพมีลายเซ็น "ดร.หลวงตาเลิ๋ม" สะกดอย่างเก๋ นอกตำราการผันวรรณยุกต์ไทย พาให้คิดถึงวัยรุ่นที่เขียนคำว่าหนูเป็น"นู๋" อะไรทำนองนั้น

ดร.หลวงตาเลิ๋ม มีฉายาจริงคือ ดร.พระครูพุทธมัญจารักษ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระรามหลวง วัดพระแท่นศิลาอาสน์ ปริญญาศิลปดุษฎีบัณฑิต กิตติมศักดิ์ สาขาศิลปกรรม  หลังจากบรรพชาที่วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพฯ ก็เคยเป็นครูศิลปะที่โรงเรียนอุดมศึกษา จ.นนทบุรี รับราชการที่หน่วยศิลปากร จ.สุโขทัย ก่อนจะบรรพชาอีกครั้ง แล้วมาจำพรรษาที่วัดพระแท่นศิลาอาสน์ตั้งแต่ปี 2538 สมัยนั้นเป็นวัดทรุดโทรม มีพระสงฆ์จำพรรษาเพียง 2-3 รูป

ตลอดอายุพรรษาที่วัดนี้ หลวงตาเลิ๋ม หรือพระครูเฉลิมศิลป์ ไม่ละทิ้งฝีมือช่าง ยังทำงานศิลปะทุกวัน ปัจจุบันท่านเป็นผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นหอศิลป์เมืองลับแล วัดพระแท่นศิลาอาสน์ "บางรูปก็วาด ๆ ไป แล้วมีธนาคารมาสนับสนุน เอาไปจัดแสดง ส่วนมากก็เป็นการเอาชีวิตคนมาใส่ ให้เห็นวัฒนธรรม ความเป็นอยู่ งานบุญประเพณีของลับแล .. นี่ย่ามลับแล นี่ซิ่นลับแล " หลวงพ่อชี้ให้ดูรายละเอียดที่ปรากฏในแต่ละภาพ "..รูปนี้เขียนยาก คนที่อยู่ในภาพพวกนี้มีตัวจริงด้วยนะ  อาตมาเอามาจากภาพเล็ก ๆ ในสูจิบัตร เพ่งดู แกะทีละคน จับใส่หมด อ.เฉลิมชัย อ.ประเทือง .. ลองดูสิ มีใครบ้าง "

สงฆ์ศิลปินพาเดินชมงานที่ท่านภูมิใจ ชี้ให้ดูเรื่องราวทีร้อยเรียงอยู่ในแต่ละภาพอย่างไม่รู้เมื่อย  

มีผู้คนเข้ามาเยี่ยมชมเป็นระยะ ๆ ไม่มากนัก เราเองก็เดินดูภาพวาดเพลินจนลืมเวลา ที่สุดก็ต้องนมัสการลา ให้หลวงตาเลิ๋มกลับไปวาดภาพร่างใบเสมาของท่านต่อ นับเป็นโอกาสอันดี ที่ได้สนทนากับบุคคลสำคัญของจังหวัด ในวันอากาศดีที่อุตรดิตถ์ ดร.พระครูพุทธมัญจารักษ์ ได้รับการยกย่องเป็นปราชญ์ท้องถิ่น ปี 2561 ทุกวันนี้ท่านทำหน้าที่ถ่ายทอดฝีมือศิลปะให้แก่การสร้างและบูรณะอารามต่าง ๆ โดยไม่มีวันหยุด เช่นเดียวกับพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นแห่งนี้ ที่เปิดประตูและพื้นที่โล่ง ต้อนรับทุกคนทุกวัน เงียบสงบร่มเย็น เป็นจุดแวะพักใจที่ไม่ควรผ่านเลย ไม่ได้มีเพียงภาพวาด หากยังมีข้าวของเครื่องใช้สมัยก่อน จัดแสดงให้เดินชมคิดถึงวันเก่า อ้อ.. มีไม้กวาดลับแลจำหน่ายให้ซื้อติดมือกลับบ้านด้วย 

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น หอศิลป์เมืองลับแล วัดพระแท่นศิลาอาสน์ อยู่ด้านข้างก่อนทางเข้าวิหารวัดพระแท่นศิลาอาสน์ เปิดทุกวัน เข้าชมฟรีค่ะ ๐๐